Στοιχεία Ανατομίας και Φυσιολογίας

Ισχία & Γόνατα: πού μοιάζουν και πώς λειτουργούν

Στο κάθε άκρο του μηριαίου οστού υπάρχει μία μεγάλη φορτιζόμενη άρθρωση. Στο κάτω (περιφερικό) άκρο είναι το γόνατο και στο πάνω (κεντρικό) άκρο είναι το ισχίο. Οι δύο αρθρώσεις είναι εξίσου αναγκαίες και απαραίτητες για την βάδιση αλλά έχουν τελείως διαφορετική κατασκευή και όψη.

Ισχίο

Το ισχίο είναι μια άρθρωση δίκην σφαίρας σε κοτύλη. Στο άνω άκρο του μηριαίου οστούν βρίσκεται η σφαιρική μηριαία κεφαλή η οποία είναι τοποθετημένη μέσα στην σφαιρική κοτύλη, η οποία ανήκει στα οστά της λεκάνης. Για να περιοριστεί η τριβή μεταξύ των επιφανειών και να επιτραπεί ευχερέστερη κίνηση, οι απέναντι επιφάνειες (αρθρικές επιφάνειες) είναι καλυμμένες με αρθρικό χόνδρο. Ο χόνδρος λιπαίνεται από μια μικρή ποσότητα κιτρινωπού υγρού (αρθρικό υγρό) επιτρέποντας στην άρθρωση να κινείται με ακόμα μικρότερη τριβή απ’ ότι ένα παγοπέδιλο πάνω στον πάγο.

Η μηριαία κεφαλή συνδέεται με την διάφυση του μηριαίου οστούν, με μία σταθερή γέφυρα οστού που ονομάζεται μηριαίος αυχένας. ΄Οταν οι ηλικιωμένοι άνθρωποι σπάνε τα ισχία τους είναι ο μηριαίος αυχένας ο οποίος καταστρέφεται. Στην ένωση μεταξύ μηριαίου αυχένα και διάφυσης του μηρού υπάρχει ένα μεγάλο οστικό εξόγκωμα που ονομάζεται μείζον τροχαντήρας. Αυτή είναι η σκληρή οστική προεκβολή που μπορεί να αισθανθεί κάθε άνθρωπος όταν ψηλαφεί την έξω μεριά του ισχίου του και την οποία συνήθως οι περισσότεροι ασθενείς δείχνουν όταν θέλουν να δείξουν πόνο στο ισχίο τους. Στην πραγματικότητα ο μείζων τροχαντήρας δεν είναι μέρος της άρθρωσης του ισχίου αλλά συνδέεται με την άρθρωση του ισχίου με τον μηριαίο αυχένα και την μηριαία κεφαλή.

Η μηριαία κεφαλή συγκρατείται μέσα στην κοτύλη με ισχυρούς συνδέσμους. Αν αυτοί οι σύνδεσμοι κοπούν (για παράδειγμα στο χειρουργείο) ή σχιστούν (για παράδειγμα σε ένα αυτοκινητιστικό ατύχημα) τότε το ισχίο μπορεί να εξαρθρωθεί. Το εξάρθρημα μπορεί να καταστρέψει την αιματική παροχή στην μηριαία κεφαλή σχίζοντας τα αιμοφόρα αγγεία και η πτωχή αιματική ροή που έρχεται ως αποτέλεσμα, μπορεί με τη σειρά της να οδηγήσει σε αρθρίτιδα στα μετέπειτα χρόνια.

Η άρθρωση του ισχίου περιβάλλεται από τρία σημαντικά νεύρα: το μηριαίο νεύρο, το ισχιακό νεύρο και το θυρεοειδές νεύρο. Αυτά τα νεύρα μεταφέρουν νευρικές διεγέρσεις από και προς το ισχίο, την βουβωνική χώρα και τα κάτω άκρα, στον εγκέφαλο διαμέσου του νωτιαίου μυελού έτσι ώστε να ελεγχθούν οι κινήσεις και να γίνουν αισθητά τα ερεθίσματα. Αυτά τα νεύρα με την σειρά τους περιστοιχίζονται από αγγεία και μύες. Οι πιο ισχυροί μύες οι οποίοι υποστηρίζουν την άρθρωση του ισχίου είναι οι τρεις μύες γνωστοί ως γλουτιαίοι (μείζων, μέσος και έλασσον γλουτιαίος) πίσω και ο ορθός μηριαίος και λαγονοψοϊτης μπροστά από την άρθρωση του ισχίου. ΄Οταν οι γλουτιαίοι μυς αδυνατίζουν, όπως συμβαίνει στην προχωρημένη οστεοαρθρίτιδα, τότε ο ασθενής αρχίζει να χωλαίνει.

Η άρθρωση του ισχίου αναπτύσσεται στο έμβρυο ήδη από τις πρώτες 8 εβδομάδες στην μήτρα. Τα οστά δεν παρουσιάζονται στην αρχή υπό την μορφή οστού αλλά ξεκινούν ως χόνδρος (μια σταθερή ζελατινώδης ουσία) και μετά σταδιακά μετασχηματίζονται σε οστό (μια σκληρή ουσία). Αυτή η διαδικασία είναι γνωστή ως οστεοποίηση και περιλαμβάνει την απομάκρυνση του χόνδρου ο οποίος αντικαθίσταται από οστό πλούσιο σε ασβέστιο το οποίο παράγεται από ειδικά οστεοπαράγωγα κύτταρα. Τα κέντρα οστεοποίησης των περισσότερων οστών οστεοποιούνται στην παιδική ηλικία, αλλά τα άκρα τους παραμένουν ανώριμα μέχρι την εφηβεία ώστε να επιτραπεί η ανάπτυξη. Σε κάποιο στάδιο των ηλικιών μεταξύ 15 και 25 ετών η άρθρωση του ισχίου έχει πλέον αναπτυχθεί τελείως και η αύξηση του ύψους σε αυτή την περιοχή σταματά.

Όσο οι άνθρωποι μεγαλώνουν σε ηλικία τα οστά τους μπορεί να γίνουν πιο λεπτά και σε μερικές περιπτώσεις και πιο μικρά. Αυτό είναι γνωστό σαν οστεοπόρωση, μια μορφή εξασθένισης του οστού που μπορεί να οδηγήσει σε κατάγματα ιδιαίτερα στο ισχίο, τον καρπό και την σπονδυλική στήλη. Η οστεοπόρωση είναι τελείως διαφορετική από την αρθρίτιδα ωστόσο μερικές φορές αυτοί οι δύο οντότητες συγχέονται.

Γόνατο

Το γόνατο είναι μια πολύ σύνθετη άρθρωση η οποία σχηματίζεται από τρία οστά: την κνήμη, το μηριαίο και την επιγονατίδα. Η περόνη γειτνιάζει με την άρθρωση του γόνατος αλλά δεν αποτελεί μέρος αυτής.

Το γόνατο είναι μια άρθρωση δίκην “μεντεσέ”, δηλαδή επιτρέπει κίνηση σε ένα μόνο επίπεδο ως επί το πλείστον, όπως ο μεντεσές μιας πόρτας, παρ’ ότι κάποιου βαθμού στροφή είναι επίσης εφικτή. Το κάτω άκρο του μηριαίου οστού είναι στρογγυλεμένο και σχηματίζει τους μηριαίους κονδύλους. Το άνω άκρο της κνήμης είναι πεπλατυμένο και σχηματίζει τους κνημιαίους κονδύλους. Λογικά αποτελεί ένα θαύμα που μια άρθρωση με αυτό το σχήμα μπορεί να έχει ισορροπία, αλλά το επιτυγχάνει με την υποστήριξη των δυνατών συνδέσμων οι οποίοι συνδέουν το κάτω άκρο του μηριαίου με το άνω άκρο της κνήμης. Στους συνδέσμους του γόνατος περιλαμβάνονται οι πλάγιοι σύνδεσμοι, ένας σε κάθε πλευρά και οι χιαστοί σύνδεσμοι στο κέντρο της άρθρωσης. Οι χιαστοί, ιδιαίτερα ο πρόσθιος χιαστός σύνδεσμος, είναι οι δομές εκείνες στις οποίες στηρίζονται ιδαίτερα οι αθλητές και τις οποίες κατά συνέπεια τραυματίζουν συχνότερα.

Στο πρόσθιο τμήμα του γόνατος βρίσκεται η επιγονατίδα (“κούπα”). Τοποθετείται έμπροσθεν του κάτω άκρου του μηριαίου, σχηματίζοντας μαζί του μία άρθρωση που λέγεται επιγονατιδομηριαία. Τραυματισμοί και προβλήματα αυτής της άρθρωσης είναι συχνό αίτιο πόνου. Στο άνω άκρο της επιγονατίδας καταφύεται ο τετρακέφαλος (ο μεγάλος ογκώδης μυς μπροστά από τον μηρό) και στο κάτω άκρο της, είναι ένας τένοντας (επιγονατιδικός τένοντας) ο οποίος καταφύεται στο άνω όριο της κνήμης. Η επιγονατίδα βοηθά να ενισχυθούν οι μύες που είναι υπεύθυνοι για την έκταση του γόνατος (“τέντωμα”) η οποία συμβαίνει όταν ο τετρακέφαλος συσπάται και τραβάει την επιγονατίδα η οποία με την σειρά της τραβάει, έλκει την κνήμη. Στην ουσία η επιγονατίδα αποτελεί ένα υπομόχλιο για την μεταφορά της κίνησης από τον τετρακέφαλο στην κνήμη. Οποιαδήποτε δραστηριότητα περιλαμβάνει έκταση του γόνατος υπό πίεση και με την άσκηση δύναμης όπως για παράδειγμα η γρήγορη άνοδος και κάθοδος κλίμακας με δύο-δύο τα σκαλοπάτια, θέτει την επιγονατίδα σε μεγάλο φορτίο.

Όπως και με την άρθρωση του ισχίου, έτσι και η αρθρική επιφάνεια του γόνατος καλύπτεται από αρθρικό χόνδρο. Και στην άρθρωση του γόνατος υπάρχει αρθρικό υγρό. Υπάρχουν πολλές αρτηρίες γύρω από το γόνατο οι οποίες φέρνουν αίμα από την καρδιά στα στοιχεία του ποδιού. Μεγαλύτερη είναι η ιγνυακή αρτηρία που βρίσκεται ακριβώς πίσω από την άρθρωση και είναι συνέχεια της μηριαίας αρτηρίας που έχει περάσει δίπλα από το ισχίο λίγο πιο ψηλά.

Δύο μεγάλα νεύρα υπάρχουν επίσης στην άρθρωση του γόνατος. Αυτά είναι το κνημιαίο νεύρο πίσω και το κοινό περονιαίο νεύρο στην έξω πλευρά. Αυτά τα νεύρα και τα αγγεία είναι σημαντικά γιατί κάθε τραύμα στην άρθρωση του γόνατος μπορεί επίσης να επηρεάσει την αιματική ροή ή την νευρική παροχή στο πόδι. Το κοινό περονιαίο νεύρο είναι ιδιαίτερα σημαντικό γιατί βλάβη σ’ αυτό έχει ως αποτέλεσμα την πάρεση του άκρου ποδός (“πτώση” drop foot) κατά την οποία ο ασθενής αδυνατεί να σηκώσει τα δάκτυλα του ή το πόδι του προς τα πάνω. Αυτό πολλές φορές μπορεί να συμβεί μετά από κάποιο κάταγμα, από κάποιο πρόβλημα στην σπονδυλική στήλη (π.χ. δισκοκήλη), από κάποια πίεση νεύρου ή σαν επιπλοκή χειρουργείου.

Όπως και με το ισχίο, το γόνατο πρώτα παρουσιάζεται σαν χόνδρινη δομή και αργότερα οστεοποιείται. Το χόνδρινο μηριαίο μπορεί αρχικά να φανεί στην ενδομήτρια ζωή 8 εβδομάδες μετά την σύλληψη ενώ η κνήμη παρουσιάζεται λίγο αργότερα. Η επιγονατίδα δεν παρουσιάζεται σε οστική μορφή τουλάχιστον μέχρι την ηλικία 3 ετών στα κορίτσια και ακόμα αργότερα στα αγόρια. Η άρθρωση του γόνατος συνολικά σταματά να αυξάνεται στις ηλικίες μεταξύ 17-20 έτη.

Τα πρώτα χρόνια της ζωής τα γόνατα συνήθως είναι πιο μαλακά και πιο εύκαμπτα απ’ ότι αργότερα στην ζωή. Είναι πιο δύσκολο να σπάσουν και επουλώνονται ταχύτερα αν το κάνουν. Μερικές φορές οι κακώσεις της παιδικής ηλικίας μπορούν να οδηγήσουν σε αρθρίτιδα στα μετέπειτα χρόνια. Υπάρχουν επίσης μερικοί τύποι αρθρίτιδας που συναντιούνται μόνο στην παιδική ηλικία οι οποίοι με την σειρά τους μπορεί να οδηγήσουν σε μείζονα χειρουργεία σε νεαρή ηλικία.

© 2017 hipkneesurgery.gr

Social Media

Back to top