Αρθρίτιδα

Η αρθρίτιδα υπάρχει εδώ και χιλιάδες χρόνια. Υπάρχουν διάφοροι τύποι αρθρίτιδας, ωστόσο οι πιο κοινές είναι η οστεοαρθρίτιδα και η ρευματοειδής αρθρίτιδα, οι οποίες αναγνωρίστηκαν ως διαφορετικοί τύποι στον 20^ο αιώνα. Η αλήθεια είναι ότι μέχρι τον 18^ο αιώνα όλοι οι τύποι αρθρίτιδας θεωρείτο ότι οφείλονταν στην ουρική αρθρίτιδα (ποδάγρα).

Οι άνθρωποι δεν είναι οι μόνοι οι οποίοι αναπτύσσουν αρθρίτιδα. Τα ζώα επίσης υποφέρουν απ’ αυτή, ενώ έχει εντοπιστεί και στους προγόνους του σύγχρονου ανθρώπου. Πάνω από το 50% του πληθυσμού έχει κάποια μορφή αρθρίτιδας σε μία ή περισσότερες από τις αρθρώσεις τους. Μέχρι την ηλικία των 75 ετών υπάρχει 85% πιθανότητα να έχετε αναπτύξει αρθρίτιδα σε κάποια άρθρωση, ιδιαίτερα στις μεγαλύτερες, όπως το ισχίο και το γόνατο.

Επειδή η αρθρίτιδα είναι τόσο συχνή αποτελεί μείζον πρόβλημα του γενικού πληθυσμού. Δεν επηρεάζει μόνο το άτομο, το οποίο έχει επηρεαστεί από την νόσο, αλλά επίσης τους φίλους, τους συγγενείς, τους συναδέλφους και όλους όσους πρέπει να παράσχουν βοήθεια. Η ποιότητα ζωής υποβαθμίζεται και συνήθως απαιτείται κάποιου είδους θεραπεία για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων.

Η θεραπεία μπορεί να είναι συντηρητική, με την χορήγηση φαρμάκων, ή άλλων πιο επεμβατικών μεθόδων, ή χειρουργική. Ένα μεγάλο τμήμα της ενασχόλησης ενός ορθοπαιδικού χειρουργού στην σύγχρονη εποχή έχει να κάνει με την αντιμετώπιση αρθριτικών προβλημάτων.

Οι δύο πιο συνήθεις αρθρώσεις, οι οποίες επηρεάζονται είναι το ισχίο και το γόνατο. Ειδικότερα, οι αρθρώσεις αυτές είναι οι μεγαλύτερες του ανθρώπινου σώματος. Φέρουν όλο το βάρος του σώματος και αντιμετωπίζουν όλους τους κραδασμούς που δέχονται τα κάτω άκρα.

Οι χειρουργικές λύσεις μπορούν να πάρουν διάφορες μορφές. Κάποιες πραγματοποιούνται ευρύτατα, ενώ κάποιες άλλες μπορούν να πραγματοποιηθούν μόνο σε ειδικευμένα κέντρα.

Τι είναι η αρθρίτιδα;

Η αρθρίτιδα μπορεί να πάρει πολλές μορφές. Η κατάληξη -ίτιδα στο τέλος μίας λέξης συνήθως σημαίνει φλεγμονή. Εδώ περιγράφει τη σταδιακή καταστροφή της αρθρικής επιφάνειας, η οποία προκαλείται από τη φλεγμονή  της άρθρωσης.

Οι δύο πιο συχνές μορφές αρθρίτιδας είναι η οστεοαρθρίτιδα και η ρευματοειδής αρθρίτιδα. Υπάρχουν όμως, και  άλλες καταστάσεις μπορούν να προκαλέσουν αρθριτικού τύπου καταστροφές, γνωστές σαν αρθροπάθειες, όπως για παράδειγμα οι:

• Αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα
• Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος
• Ψωριασική αρθρίτιδα

Η μόλυνση μπορεί, επίσης, να προκαλέσει προβλήματα σε μία άρθρωση (σηπτική αρθρίτιδα). Το κοινό χαρακτηριστικό όλων των μορφών της αρθρίτιδας είναι η απώλεια της στιλπνότητας της αρθρικής επιφάνειας. Έτσι, η κίνηση χαμηλής τριβής αντικαθίσταται από ανώμαλη, τραχεία, υψηλής τριβής κίνηση. Οι αλλαγές στην άρθρωση μπορούν, στη συνέχεια, να προκαλέσουν αλλαγές στους μύες και τους συνδέσμους που περιβάλλουν την άρθρωση.

Οστεοαρθρίτιδα: Ο πιο συχνός τύπος αρθρίτιδας

Η πρώτη αλλαγή η οποία συμβαίνει στην οστεοαρθρίτιδα, είναι η φθορά του χόνδρου, ο οποίος προστατεύει την οστική επιφάνεια μιας άρθρωσης. Καθώς η απαλή και στιλπνή επιφάνεια της άρθρωσης εξαφανίζεται, οι ανώμαλες πια αρθρικές επιφάνειες προκαλούν τριγμό και κριγμό.

Μικρά κομμάτια αρθρικού χόνδρου μπορεί να αποσπαστούν, δημιουργώντας προϊόντα φθοράς μέσα στην άρθρωση. Μερικές φορές αυτά τα προϊόντα φθοράς μπορούν να συσσωρευθούν και να μεγαλώσουν και να δημιουργήσουν ελεύθερα σώματα, όπως περίπου συμβαίνει όταν μια χιονόμπαλα κατρακυλά σε έναν λόφο. Η παγίδευση των ελευθέρων σωμάτων μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα το «κλείδωμα» μιας άρθρωσης.

Η σταδιακή απώλεια του αρθρικού χόνδρου σχετίζεται, επίσης, με αλλαγές στο υποκείμενο οστό (υποχόνδριο οστούν). Αυτό το οστό, το οποίο ήταν προφυλαγμένο από τον χόνδρο, αρχίζει να αλλάζει μορφή ορατά, συχνά γίνεται επίπεδο και δίκην μανιταριού. Πολλές άλλες οστικές αλλαγές μπορεί ακόμα να επισυμβούν, συμπεριλαμβανομένου του σχηματισμού κυστών μέσα στο κόκκαλο. Ονομάζονται υποχόνδριες κύστεις και ενίοτε μπορεί να φτάσουν σε μεγάλο μέγεθος. Επίσης, μέσα στην οστεοαρθριτική άρθρωση, αρχίζουν να σχηματίζονται οστικές προεκβολές στα άκρα. Οι προεκβολές αυτές προκαλούνται από την δημιουργία νέου οστού το οποίο είναι διαταραγμένο και ονομάζονται οστεόφυτα (“άλατα” στην καθομιλουμένη) και μπορούν να είναι επώδυνες από μόνες τους.

Τελικά, με την πάροδο του χρόνου ο αρθρικός χόνδρος φθείρεται τόσο πολύ ώστε το υποκείμενο οστό αποκαλύπτεται. Ο πόνος αυξάνεται καθώς η κίνηση στο αποκαλυμμένο οστούν έχει περισσότερη τριβή (τρίβεται «κόκκαλο με κόκκαλο»). Ο αρθρικός υμένας, ο οποίος παράγει το αρθρικό υγρό, που λιπαίνει την άρθρωση, επίσης αλλάζει, γίνεται φλεγμονώδης ως αποτέλεσμα της φλεγμονής. Σε ορισμένες περιπτώσεις συσσωρεύεται μεγάλη ποσότητα αρθρικού υγρού, προκαλώντας ύδραρθρο. Αυτό σημαίνει πως η άρθρωση γίνεται οιδηματώδης και επώδυνη,  καθώς παράγεται υπερβολική ποσότητα υγρού.

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι πολύ διαφορετική από την οστεοαρθρίτιδα. ΄Έχουν προταθεί διάφορες αιτίες, συμπεριλαμβανομένων ανωμαλιών στο ανοσοποιητικό σύστημα, αλλά καμία δεν έχει τεκμηριωθεί πλήρως.

Ξεκινά σαν μια φλεγμονή της επένδυσης της άρθρωσης (αρθρικός υμένας), η οποία καλείται υμενίτιδα.  Σταδιακά αυτή η φλεγμονή γίνεται ανεξέλεγκτη και έχει ως αποτέλεσμα εκτεταμένη καταστροφή του χόνδρου. Ενώ η ρευματοειδής αρθρίτιδα μπορεί να είναι περιορισμένη στο ισχίο ή το γόνατο, συχνά επηρεάζει και άλλες αρθρώσεις  του σώματος. Τα άνω άκρα, και κυρίως τα χέρια, προσβάλλονται πολύ συχνά. Η ρευματοειδής αρθρίτιδα δεν σχετίζεται συνήθως με κύστεις στο οστό ή με οστεόφυτα.

Σηπτική Αρθρίτιδα

Οι λοιμώξεις του ισχίου και του γόνατος ήταν πολύ συχνές στο παρελθόν. Με την βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης, τέτοιου είδους λοιμώξεις έχουν γίνει λιγότερο συχνές αλλά εξακολουθούν να είναι συχνές στον αναπτυσσόμενο κόσμο.

Τα βακτήρια μπορούν να εισέλθουν στην άρθρωση είτε απευθείας, όπως μπορεί να συμβεί κατά την διάρκεια ενός τραυματισμού, ή διαμέσου ενός άλλου σημείου στο σώμα. Για παράδειγμα μια μολυσμένη είσφρυση όνυχος μπορεί να στείλει τα βακτηρίδια στο σύστοιχο γόνατο ή το ισχίο.

Η μόλυνση σε μία άρθρωση μπορεί να είναι καταστροφική για τον αρθρικό χόνδρο, ο οποίος είναι ιδιαιτέρως ευαίσθητος στην επίδραση των βακτηριδίων. Μέσα σε λίγες ώρες η προστατευτική αυτή επιφάνεια μπορεί να καταστραφεί. Δυστυχώς, ο αρθρικός χόνδρος δεν μπορεί να επουλωθεί. Εφόσον η επιφάνεια καταστραφεί, δεν υπάρχει ίαση. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, η σηπτική αρθρίτιδα θεωρείται επείγουσα χειρουργική κατάσταση.

Το χειρουργείο μπορεί να καθαρίσει την άρθρωση, να χορηγήσει τοπικά αντιβιοτικά και να συλλέξει πληροφορίες γύρω από την ταυτότητα του μικροβίου που προκαλεί την λοίμωξη. Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να χορηγηθούν τα κατάλληλα αντιβιοτικά.

Άλλες αιτίες αρθρίτιδας

Υπάρχουν κι άλλες καταστάσεις οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν αρθρίτιδα του ισχίου ή του γόνατος. Αιμορραγικές νόσοι όπως η αιμορροφιλία, και μεταβολικά προβλήματα, όπως η ουρική αρθρίτιδα ή ο διαβήτης, μπορούν να καταστρέψουν τις αρθρώσεις.

Η ουρική αρθρίτιδα (ποδάγρα) για παράδειγμα, προκαλείται από την παρουσία αυξημένου ουρικού οξέος στο αίμα, συχνά από ανεξήγητους λόγους, ή ως συνέπεια θεραπείας με φάρμακα, υποθυρεοειδισμού ή άλλων ορμονικών διαταραχών και σπανίων μεταβολικών ασθενειών. Οι κρύσταλλοι του ουρικού οξέος επικάθονται στις αρθρώσεις και προκαλούν εξαιρετικό πόνο.

Σημεία και συμπτώματα αρθρίτιδας

Η αρθρίτιδα του ισχίου ή του γόνατος πρωταρχικά προκαλεί πόνο. Ωστόσο, μπορεί, επίσης, να προκαλέσει παραμόρφωση ή οίδημα της άρθρωσης. Η άρθρωση μπορεί να είναι ασταθής,  όταν φορτίζεται ή να εκδηλώνει κριγμό με την κίνηση.

Ο πόνος μπορεί αρχικά να είναι διαλείπων, αλλά τελικά θα γίνει μόνιμος. Αρχικά, μπορεί μόνο να προκαλείται από την άσκηση, αλλά στο τέλος θα υφίσταται και κατά την ανάπαυση. Μπορεί, επίσης, μερικές φορές να είναι τόσο ισχυρός που να υφίσταται και τη νύχτα. Ο ύπνος γίνεται αδύνατος και η γενική κατάσταση του ασθενούς επιδεινώνεται ως αποτέλεσμα αυτού.

Ο πόνος που εκδηλώνεται στο ισχίο, δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι η άρθρωση του ισχίου έχει το πρόβλημα. Το ίδιο ισχύει και για τον πόνο στο γόνατο. Ίσως ο πόνος να είναι αντανακλαστικός. Στην περίπτωση αυτή το πρόβλημα υφίσταται σε ένα σημείο του σώματος, όμως  προκαλεί πόνο σε ένα άλλο γειτονικό σημείο. Το γεγονός αυτό το βλέπουμε συχνά οι γιατροί. Αυτό είναι το αποτέλεσμα από την περίπλοκη νευρική παροχή σε διάφορα σημεία του σώματος. Για παράδειγμα, προβλήματα του ισχίου μπορεί ορισμένες φορές να προκαλούν πόνο στο γόνατο και προβλήματα στη μέση μπορεί να προκαλούν πόνο στο ισχίο.

Τι προκαλεί η παραμόρφωση της άρθρωσης;

Όσο ο αρθρικός χόνδρος καταστρέφεται, τόσο η άρθρωση παραμορφώνεται. Το γόνατο μπορεί να βρίσκεται μόνιμα  σε κάμψη, μια παραμόρφωση η οποία είναι γνωστή σαν σύγκαμψη σε κάμψη. Στο ισχίο αντίστοιχα ο ασθενής ενδέχεται να μην  μπορεί να τεντώσει πλήρως την άρθρωση του ισχίου. Το γόνατο μπορεί, επίσης, να εκδηλώσει ραιβότητα (πιο συνηθισμένο) ή βλαισότητα. Αυτές οι παραμορφώσεις προκαλούν επιβάρυνση σε άλλες αρθρώσεις, όπως η ποδοκνημική και η οσφύς (μέση). Έτσι, δεν είναι σπάνιο να δούμε ασθενείς με αρθρίτιδα του ισχίου ή του  γόνατος να έχουν προβλήματα με τη μέση ή την ποδοκνημική άρθρωση.

Ποιες είναι οι συχνότερες ερωτήσεις για τον ασθενή με πόνο στις αρθρώσεις;

Οι ασθενείς με μία επώδυνη άρθρωση, οι οποίοι βλέπουν γιατρό για πρώτη φορά, μπορούν να ερωτηθούν μία ποικιλία ερωτήσεων, όπως:
1.     Ποια είναι η ηλικία σας;
2.     Τι δουλειά κάνετε/κάνατε;
3.     Πάσχετε από άλλες παθήσεις;
4.     Λαμβάνετε φαρμακευτική αγωγή για κάποιο λόγο;
5.    Έχετε οικογενειακό ιστορικό αρθρίτιδας;
6.     Πότε ξεκίνησε ο πόνος;
7.     Τι προκαλεί τον πόνο;
8.     Βελτιώνεται ή χειροτερεύει η κατάσταση;
9.     Πού είναι ο πόνος; πού αντανακλά; πως ανακουφίζεται; κ.λπ.

Παρακλινικές εξετάσεις για την αρθρίτιδα

Δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς παρακλινικές εξετάσεις κάποιας μορφής (εξετάσεις αίματος ή ακτινογραφίες). Σε απλές περιπτώσεις η διάγνωση γίνεται αποκλειστικά από τα συμπτώματα του ασθενούς και την κλινική εξέταση. Σε πιο περίπλοκα περιστατικά οι παρακάτω παρακλινικές εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν.

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΙΜΑΤΟΣ

Μπορεί  να γίνουν εξετάσεις αίματος, για να ελεγχθεί:

• ο βαθμός φλεγμονής στο σώμα (Ταχύτητα Καθίζησης Ερυθρών, ΤΚΕ ή/και CRP).
• η πιθανότητα ύπαρξης μόλυνσης.
• το ανοσοποιητικό σύστημα για ύπαρξη αντισωμάτων.
• το επίπεδο του ουρικού οξέος.

ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ

 Η ακτινολογική απεικόνιση της οστεοαρθρίτιδας είναι διαφορετική από αυτή της ρευματοειδούς αρθρίτιδας. Στην οστεοαρθρίτιδα μπορούμε να δούμε οστεόφυτα και οστικές κύστες συνδυασμένες με ένα στενό διάστημα μεταξύ των δύο οστικών επιφανειών. Αυτό το στενό διάστημα αντιπροσωπεύει την σταδιακή φθορά των αρθρικών επιφανειών. Ελεύθερα σώματα μπορούν, επίσης, να φανούν.

Στην περίπτωση της ρευματοειδούς αρθρίτιδας, η κατάσταση είναι διαφορετική. Συνήθως δεν υπάρχουν οστεόφυτα, αλλά υπάρχει μια διάχυτη λέπτυνση του οστού, ιδιαίτερα στην περιοχή της άρθρωσης, όπως θα μπορούσε να υπάρχει στην περίπτωση της οστεοπόρωσης.

Συχνά οι ακτινολογικές αλλοιώσεις της ρευματοειδούς αρθρίτιδας δεν είναι σημαντικές, παρ’ ότι ο πόνος μπορεί να είναι ανυπόφορος. Αυτό είναι ένας αντικατοπτρισμός κατά ένα μέρος της φθοράς του οστού και του αρθρικού χόνδρου, αλλά και του πόνου που δημιουργείται από την υμενίτιδα της ρευματοειδούς αρθρίτιδας. Ο αρθρικός υμένας δεν μπορεί, όμως, να φανεί στην απλή ακτινογραφία.

Ποιες άλλες εξετάσεις πραγματοποιούνται για την αρθρίτιδα εκτός από τις εξετάσεις αίματος και τον ακτινολογικό έλεγχο;

Πολλές διαφορετικές εξετάσεις μπορεί να γίνουν για να βοηθήσουν στην διάγνωση και στην κατανόηση της αρθρίτιδας. Η περιοχή μπορεί να τομογραφηθεί (Μαγνητική Τομογραφία, Υπολογιστική-Αξονική Τομογραφία, Σπινθηρογράφημα οστών), ή να γίνει βιοψία. Κατά τη βιοψία λαμβάνεται ένα δείγμα ιστού της άρθρωσης, ενώ μπορεί να πραγματοποιηθεί ή/και παρακέντηση της άρθρωσης. Κατά την παρακέντηση, εάν υπάρχει υγρό στο εσωτερικό της, λαμβάνεται και αποστέλλεται για ανάλυση.

 Η αρθροσκόπηση (χειρουργική επέμβαση με την χρήση κάμερας) μπορεί, επίσης, να πραγματοποιηθεί ως μέθοδος διερεύνησης. Σε αυτή την περίπτωση μικρά αρθροσκοπικά εργαλεία (4,5 mm διαμέτρου) τοποθετούνται μέσα στην άρθρωση από μικρές τομές. Έτσι, μπορούν να ληφθούν δείγματα από συγκεκριμένες περιοχές που έχουν καταστραφεί. Η αρθροσκόπηση του γόνατος είναι ευρέως διαδεδομένη αλλά και η αρθροσκόπηση ισχίου διαδίδεται ολοένα και περισσότερο παγκοσμίως, αλλά και στην χώρα μας.

Συνοψίζοντας, η αρθρίτιδα αποτελεί μια πάθηση που επηρεάζει σοβαρά την καθημερινότητα των ασθενών, καθώς μπορεί να προκαλέσει φλεγμονή γύρω από τις αρθρώσεις, πόνο και δυσκαμψία. Η έγκαιρη κλινική εξέταση και οι σύγχρονες απεικονιστικές μέθοδοι επιτρέπουν την ακριβή διάγνωση και την επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής στρατηγικής.

Η φαρμακευτική αγωγή και η φυσικοθεραπεία μπορούν να βοηθήσουν στον έλεγχο των συμπτωμάτων, ενώ σε πιο προχωρημένα στάδια η χειρουργική επέμβαση δίνει λύση, συμβάλλοντας στην αποκατάσταση της κινητικότητας. Παράλληλα, η υιοθέτηση υγιεινού τρόπου ζωής μπορεί να αυξήσει την αποτελεσματικότητα της θεραπείας, καθιστώντας την ολιστική προσέγγιση απαραίτητη για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών.

Εάν εμφανίζετε συμπτώματα που υποδηλώνουν αρθρίτιδα, εμπιστευτείτε έναν ιατρό με πολυετή εμπειρία και ηγετικό ρόλο στον τομέα της επανορθωτικής χειρουργικής. Ο Ορθοπαιδικός Χειρουργός Αναστάσιος Λιλικάκης είναι Διευθυντής της Γ’ Ορθοπαιδικής Κλινικής της Ευρωκλινικής Αθηνών και Πρόεδρος του Τμήματος Επανορθωτικής Χειρουργικής Ισχίου & Γόνατος της ΕΕΧΟΤ. Επικοινωνήστε μαζί μας και κλείστε το ραντεβού σας.